Centrum Nauki i Techniki EC1 funkcjonuje w zabytkowych obiektach pierwszej łódzkiej elektrowni. Ekspozycja łączy zachowane elementy przemysłowej architektury z nowoczesnymi stanowiskami interaktywnymi i multimediami. Wystawa stała prezentuje procesy związane z produkcją i przetwarzaniem energii oraz tematy z zakresu nauki i techniki.
Historia miejsca
Pierwotna Elektrownia Łódzka działała od 1907 roku. Rozbudowa z końca lat 20. XX wieku — realizowana około 1929 roku — stworzyła tzw. „nową centralę”, która scentralizowała nadzór i sterowanie urządzeniami zakładu. Wcześniejszą halę maszyn zaprojektował architekt Diettmar, związany z warszawskim oddziałem Siemens & Halske.
W połowie XX wieku obiekt przeszedł modernizacje i od lat 60. funkcjonował jako Elektrociepłownia nr 1. Zakład pracował na rzecz miasta do roku 2000. Proces rewitalizacji kompleksu rozpoczął się w 2010 roku pod nadzorem konserwatorskim i podzielono go na części EC1 Wschód oraz EC1 Zachód; projekty przygotowali m.in. Rafał Mysiak, Zbigniew Bińczyk i Mirosław Wiśniewski.
Co obejmuje ekspozycja?
Wystawa stała zajmuje ponad 18 tys. m² i składa się z trzech ścieżek tematycznych: „Przetwarzanie energii”, „Rozwój wiedzy i cywilizacji” oraz „Mikroświat – Makroświat”. Ekspozycja uzupełniona jest o audytorium, sferyczne kino 3D oraz przestrzenie laboratoryjne powiązane tematycznie ze ścieżkami.
Wyposażenie ekspozycji kosztowało 45,5 mln zł, z czego znacząca część pochodziła z dofinansowania z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Zwiedzający mają do dyspozycji interaktywne stanowiska umożliwiające eksperymenty dotyczące akustyki, elektromagnetyzmu, magnetyzmu, mechaniki płynów, optyki, przewodnictwa cieplnego i radioaktywności.
Wybrane przestrzenie ekspozycyjne
Kotłownia
Kotłownia pełniła pierwszy etap procesu wytwarzania energii — spalanie węgla generowało parę napędzającą turbiny. W zabytkowej kotłowni zachowano wielokondygnacyjne kotły parowe oraz elementy systemu transportu paliwa, takie jak kotły opłomkowe, walczak, przenośnik kubełkowy i młynki żużla. Niektóre urządzenia zostały przekrojone tak, by pokazać ich budowę wewnętrzną.
Maszynownia
Maszynownia była miejscem, gdzie para napędzała turbozespoły i generatory energii elektrycznej. W trakcie rewitalizacji zachowano jeden z dwóch historycznych turbozespołów jako część ekspozycji; na jego powierzchni wyświetlana jest projekcja multimedialna objaśniająca zasadę działania turbogeneratora. W miejscu drugiego turbozespołu ulokowano kino sferyczne.
Nastawnia i rozdzielnia
Nastawnia służyła do centralnego sterowania pracą zakładu; obecny wygląd odpowiada stanowi z roku 2000. W pomieszczeniach zachowano pulpity operatorskie, regulatory napięcia z lat 30. XX wieku oraz elementy sygnalizacji i zabezpieczeń. Rozdzielnia prezentuje oryginalne urządzenia do przesyłu i dystrybucji energii, w tym szyny prądowe i wyłączniki pneumatyczne do 3 kV.
Pompownia i zmiękczalnia
Pompownia zapewniała obieg i uzdatnianie wody niezbędnej do wytwarzania pary i chłodzenia urządzeń. W zachowanym wnętrzu znajdują się pompy napędzane elektrycznie i parowo, awaryjna turbina napędzająca pompę oraz elementy systemu przygotowania wody kotłowej. Wybrane urządzenia systemu demineralizacji pojawiają się także na placu węglowym na dziedzińcu.
Szatnia pracownicza
Szatnia dokumentuje warunki pracy załogi elektrowni. Zachowano oryginalną posadzkę i charakterystyczne szafki z płytek ceramicznych. Ekspozycja zawiera stroje robocze i wyjściowe z różnych okresów funkcjonowania zakładu oraz kapsuły czasu przygotowane przy otwarciu centrum i w okresie pandemii COVID-19.
Chłodnia kominowa
Chłodnia kominowa uznana została za zabytek techniki i poddana konserwacji. Drewnianą obudowę odrestaurowano, zrekonstruowano zraszalnik i zainstalowano windę. Na szczycie prawie 40‑metrowej konstrukcji znajduje się sezonowy taras widokowy. W centralnej części chłodni zawieszono wahadło Foucaulta, a spiralna pochylnia umożliwia obserwację instalacji z różnych poziomów.
Informacje praktyczne
- Adres: Targowa 1/3, 90-022 Łódź — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–śr 10:00–18:00
- Telefon: +48426006100
- Strona internetowa: centrumnaukiec1.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,1 (792 opinie)
