Jakie dolary są w obiegu? Przewodnik po banknotach

W obiegu znajduje się siedem nominałów banknotów dolarowych: 1$, 2$, 5$, 10$, 20$, 50$ i 100$. Wszystkie serie, nawet te wyemitowane przed dekadami, pozostają prawnym środkiem płatniczym na terenie Stanów Zjednoczonych. Więcej o ich wyglądzie, zabezpieczeniach i praktycznych wskazówkach wymiany przeczytasz w dalszej części artykułu.

Jakie nominały i wzory widnieją na banknotach USD?

Każdy banknot dolarowy ma niezmienny od lat wzorzec portretowy i architektoniczny. Na awersie jednodolarówki znajduje się George Washington, a rewers zdobi Wielka Pieczęć Stanów Zjednoczonych. Rzadziej spotykany banknot 2-dolarowy przedstawia Thomasa Jeffersona, a na jego odwrocie umieszczono obraz „Deklaracja Niepodległości” Johna Trumbulla. Nominał 5 dolarów nosi portret Abrahama Lincolna, zaś z tyłu widnieje Mauzoleum Lincolna.

10-dolarówka ukazuje Alexandra Hamiltona, a jej rewers zajmuje gmach Departamentu Skarbu. Na 20 dolarach widnieje Andrew Jackson oraz Biały Dom. Banknot 50-dolarowy zdobi wizerunek Ulyssesa Granta, natomiast rewers przedstawia Kapitol. Najwyższy powszechnie używany nominał, 100 dolarów, wyróżnia portret Benjamina Franklina, a z tyłu umieszczono Independence Hall.

Jak wyglądają dziś banknoty i czy wszystkie są jednakowo akceptowane?

Wszystkie dolary drukowane są na papierze bezdrzewnym z mieszanki bawełny i lnu, co daje charakterystyczną fakturę. Nie zawierają celulozy, przez co zużywają się dość szybko – jednodolarówka wytrzymuje średnio dwa lata, a setka nawet dziewięć. Format pozostaje identyczny dla każdego nominału: 156 × 66 mm, co odróżnia amerykańską walutę od większości nowoczesnych systemów pieniężnych stosujących różne rozmiary.

W obiegu krążą trzy główne kategorie wizualne. Serie sprzed 1996 roku mają tzw. małe głowy – portrety w owalnych ramkach. Emisje z lat 1996–2012 to serie z dużymi głowami i nieco zmodyfikowaną kolorystyką. Od 2013 roku wprowadzono banknoty oznaczone jako „Series 2009” (rok projektu, nie druku), które wyróżniają żywsze barwy, nowoczesne nitki zabezpieczające i elementy optycznie zmienne. Mimo że wszystkie te wersje są prawnie ważne, ich praktyczna akceptacja poza USA bywa różna.

Banknoty z małymi głowami często nie są przyjmowane w kantorach Azji Południowo-Wschodniej czy Ameryki Południowej, a w Izraelu mogą być obciążone nawet 30-procentowym potrąceniem. Serie z dużymi głowami zasadniczo uchodzą za bezproblemowe, choć zdarzają się wyjątki. Najnowsze emisje z 2013 roku są rozpoznawane i honorowane wszędzie, a nierzadko wymieniane po korzystniejszym kursie.

Stare dolary nie tracą automatycznie wartości – w samych Stanach Zjednoczonych każdy banknot wyemitowany po 1861 roku wciąż jest uznawany, ale poza granicami kraju starsze serie mogą być trudne w wymianie.

Jakie zabezpieczenia mają poszczególne nominały?

Wspólnym elementem wszystkich nominałów są czerwone i niebieskie włókna ochronne zatopione w strukturze papieru, widoczne gołym okiem. Każdy banknot posiada też numery seryjne nadrukowane zieloną farbą, jednak od serii o najwyższym stopniu zabezpieczeń lista cech znacząco się rozrasta.

1 dolar i 2 dolary

Banknoty te nie doczekały się gruntownej modernizacji od kilkudziesięciu lat. Awers zdobi czarna i zielona paleta barw, a podstawową ochronę dają wyłącznie wspomniane włókna oraz dwukrotnie wydrukowane numery seryjne. Dolar z numerem dwa ma identyczny poziom techniczny, a jego niska popularność sprawia, że rzadko trafia na blat sklepowy.

5 dolarów

Piątka z najnowszej emisji zyskała fioletowe, różowe i żółte tło na awersie oraz znak wodny przedstawiający dużą cyfrę 5. W papier wtopiono nitkę zabezpieczającą z powtarzającym się napisem „USA 5”, która w UV świeci na niebiesko. Mikrodruki układają się w słowa „FIVE DOLLARS” wzdłuż brzegów, a na tarczy orła widnieje „E PLURIBUS UNUM”.

10 dolarów

Banknot 10-dolarowy łączy pomarańczowe, czerwone i żółte akcenty. W prawym dolnym rogu nominał wydrukowano farbą optycznie zmienną – przechodzi ze złotej w zieloną. Nitka z flagą i numerem 10 świeci na czerwono, natomiast pochodnia z prawej strony portretu ma metaliczny połysk. Mikrodruk obejmuje napisy „USA 10” oraz pełną nazwę Stanów Zjednoczonych.

20 dolarów

Dwudziestkę wyróżnia seledynowa poświata nitki w świetle UV. Tło wzbogacone jest o jasnopomarańczowe, niebieskie i żółte fragmenty. Liczba 20 w rogu zmienia kolor z złotego na zielony, a orzeł z tarczą po prawej stronie drukowany jest metaliczną zielenią. Na krawędziach powtarza się mikrodruk „USA 20” oraz „TWENTY USA”.

50 dolarów

Awers pięćdziesiątki łączy czerń z niebiesko-czerwono-żółtym tłem. Nitka świeci na żółto, a gwiazda w dolnej części prawej strony ma metaliczny niebieski połysk. Farby optycznie zmienne nałożono na liczbę 50, tworząc przejście złoto – zieleń. Mikrodrukowe napisy pojawiają się na kołnierzyku Granta oraz wzdłuż ramki.

100 dolarów

Najwyższy nominał doczekał się najbardziej zaawansowanych rozwiązań. Oprócz standardowego znaku wodnego zastosowano niebieski pasek 3D – podczas poruszania banknotem widnieją na nim dzwony przechodzące w liczbę 100. Nitka w świetle UV świeci na różowo, a wizerunek dzwonu w prawym dolnym narożniku zmienia kolor ze złotego na zielony. Mikrodruki obejmują „THE UNITED STATES OF AMERICA” na kołnierzu Franklina oraz „USA 100” na brzegu pola znaku wodnego.

Dla ułatwienia identyfikacji przedstawiamy zbiorcze zestawienie wybranych cech:

Czy starsze banknoty mogą okazać się bezwartościowe?

W Stanach Zjednoczonych każdy legalnie wyemitowany pieniądz papierowy zachowuje moc płatniczą, bez względu na wiek. W praktyce oznacza to, że nawet banknot z 1934 roku można zdeponować w amerykańskim banku. Poza granicami tego kraju sytuacja komplikuje się – wiele zagranicznych kantorów i instytucji finansowych odmawia przyjęcia serii sprzed 1996 roku głównie ze względów bezpieczeństwa. Stare 100-dolarówki z małą głową należą do najczęściej podrabianych nominałów, dlatego ich obrót poza USA jest mocno ograniczony.

Całkowicie nieważne stają się wyłącznie banknoty zniszczone w stopniu uniemożliwiającym identyfikację, na przykład egzemplarze z ubytkami powyżej 50% powierzchni, nieczytelnym numerem seryjnym lub podejrzane o fałszerstwo. Takie sztuki nie zostaną wymienione nawet na terenie USA. Jednak dla wielu starych dolarów otwiera się rynek kolekcjonerski – im lepszy stan, rzadsza seria lub niższy numer, tym wyższa cena może znacząco przekroczyć nominał.

Zamiast próbować wymieniać stare 100-dolarówki w kantorze, warto sprawdzić, czy nie mają wartości historycznej – egzemplarze z niską numeracją lub certyfikatem złota potrafią osiągać ceny wielokrotnie wyższe od wartości nominalnej.

Jak samodzielnie sprawdzić autentyczność dolara?

Podstawowe metody badania autentyczności nie wymagają specjalistycznego sprzętu. Wystarczy dotyk, wzrok i odrobina uwagi. Amerykańskie banknoty są drukowane techniką stalorytniczą, co oznacza, że portrety, napisy i cyfry nominału są wyraźnie wyczuwalne pod opuszkami palców. Wypukłość tę łatwo porównać z gładką powierzchnią zwykłego papieru.

Kolejnym krokiem jest analiza pod światło. W najnowszych seriach od 5 do 100 dolarów pojawia się znak wodny z powtarzającym portretem oraz ciemna linia nitki zabezpieczającej. Na brzegach znajdziemy też mikrodruki, które bez lupy wyglądają jak jednolita linia, a w powiększeniu ujawniają powtarzalne napisy. Weryfikację warto uzupełnić o następujące czynności:

• obejrzeć banknot pod różnymi kątami – farba optycznie zmienna na nominałach 10, 20, 50 i 100 zmienia barwę, a na setce niebieski pasek tworzy ruchomy efekt 3D,
• sprawdzić nitkę w świetle UV – każdy nominał świeci na inny kolor, co pozwala błyskawicznie wychwycić fałszywki wydrukowane na podłożu bez tego zabezpieczenia,
• przyjrzeć się mikrodrukom wokół portretu – napisy „USA” oraz słowne oznaczenia nominału tworzą nieprzerwaną, ostrą linię,
• skontrolować numery seryjne – powinny być wydrukowane zieloną farbą, a ich krój odpowiada wzorcowi z danej serii.

Jeśli którykolwiek z tych testów budzi wątpliwość, najbezpieczniej oddać banknot do weryfikacji w oddziale banku centralnego lub u zaufanego eksperta numizmatycznego. Własnoręczne porównanie z banknotem pewnego pochodzenia też bywa pomocne, zwłaszcza podczas podróży.