Rak szyjki macicy jest jednym z niewielu nowotworów, którym można realnie zapobiegać, a nie tylko go wcześnie wykrywać. Odpowiednio prowadzona profilaktyka – regularne badania przesiewowe, szczepienie przeciw HPV i zdrowe nawyki – pozwala wykryć zmiany przedrakowe lub nowotworowe na wczesnym etapie, gdy możliwości skutecznego leczenia są bardzo duże. Rak szyjki macicy wykryty we wczesnym stadium jest w ponad 99% przypadków wyleczalny.
Dlaczego profilaktyka ma tu tak duże znaczenie?
Rak szyjki macicy rozwija się zwykle powoli, przechodząc przez etap zmian przedrakowych, które można wykryć i wyleczyć zanim jeszcze dojdzie do rozwoju nowotworu. Główną przyczyną tego schorzenia jest przewlekłe zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), a dodatkowymi czynnikami ryzyka są między innymi palenie papierosów, obniżona odporność oraz brak regularnych badań kontrolnych.
Regularne badania przesiewowe pozwalają wykryć zmiany przedrakowe lub nowotworowe na wczesnym etapie, często zanim pojawią się jakiekolwiek objawy. Dlatego tak ważne jest korzystanie z badań profilaktycznych zgodnie z aktualnymi zaleceniami.
Rola szczepienia przeciw HPV
Szczepienie przeciw HPV stanowi tak zwaną profilaktykę pierwotną, czyli działanie zapobiegające samemu zakażeniu, a nie tylko wykrywające jego skutki. Zmniejsza ono znacząco ryzyko rozwoju zmian przedrakowych i raka szyjki macicy, dlatego warto rozważyć je jako uzupełnienie regularnych badań kontrolnych, najlepiej po konsultacji z lekarzem.
Kiedy i jak często wykonywać cytologię?
Cytologia, zwana też badaniem Pap, polega na pobraniu próbki komórek z powierzchni szyjki macicy i ocenie ich pod mikroskopem. Badanie jest szybkie, bezbolesne i trwa zwykle kilka sekund – wykonuje się je podczas standardowej wizyty ginekologicznej za pomocą specjalnej szczoteczki lub szpatułki.
W ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy finansowanego przez NFZ kobiety w wieku 25-64 lat mogą skorzystać z bezpłatnego badania przesiewowego. Od 1 sierpnia 2026 roku podstawowym badaniem w programie jest test HPV HR, który pozwala wykryć obecność wysokoonkogennych typów wirusa HPV. Badanie wykonuje się co 5 lat. Jeśli wynik testu HPV HR jest dodatni, z tego samego materiału można wykonać cytologię na podłożu płynnym (LBC), bez konieczności ponownego pobierania materiału.
Najlepszy moment na wykonanie badania
Badania przesiewowe najlepiej wykonywać w terminie, który pozwala na prawidłowe pobranie materiału. W przypadku cytologii lub testu HPV HR nie zaleca się wykonywania badania podczas miesiączki. Przed badaniem warto również stosować się do zaleceń dotyczących przygotowania przekazanych przez personel medyczny.
Czym jest test HPV i czym różni się od cytologii?
Test HPV to badanie molekularne, które wykrywa obecność DNA lub RNA wirusa brodawczaka ludzkiego o wysokim ryzyku onkogennym. W przeciwieństwie do cytologii, która ocenia zmiany w komórkach, test HPV pozwala wykryć samo zakażenie, jeszcze zanim doprowadzi ono do nieprawidłowości widocznych pod mikroskopem – dlatego charakteryzuje się wyższą czułością diagnostyczną.
W Polsce test HPV HR jest obecnie podstawowym badaniem przesiewowym w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy dla kobiet w wieku 25-64 lat. W przypadku dodatniego wyniku testu HPV HR wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym (LBC) z tego samego pobranego materiału. W ramach programu profilaktycznego materiał pobiera się jednorazowo – jeśli wynik testu HPV jest dodatni, z tego samego materiału wykonuje się dodatkowo cytologię płynną, bez potrzeby ponownego pobierania wymazu.
Co oznaczają wyniki badań?
Warto wiedzieć, jak interpretować dalsze kroki po badaniu:
-
wynik ujemny testu HPV – oznacza, że nie wykryto wysokoonkogennych typów HPV; kolejne badanie przesiewowe w ramach programu wykonuje się zgodnie z obowiązującym harmonogramem,
-
wynik dodatni testu HPV – oznacza konieczność dalszej oceny; z pobranego materiału może zostać wykonana cytologia na podłożu płynnym,
-
nieprawidłowy wynik cytologii – nie oznacza automatycznie raka, ale może wymagać dalszej diagnostyki i kontroli ginekologicznej.
Nieprawidłowy wynik cytologii nie oznacza automatycznie raka – większość takich zmian ma charakter łagodny i wymaga jedynie dalszej obserwacji pod opieką ginekologa, a nie natychmiastowego, radykalnego leczenia.
Jak jeszcze można zmniejszyć ryzyko?
Poza regularnymi badaniami i szczepieniem, na obniżenie ryzyka rozwoju tego nowotworu wpływają też codzienne nawyki. Warto zwrócić uwagę na:
-
rzucenie palenia – papierosy zwiększają ryzyko zmian przedrakowych szyjki macicy,
-
stosowanie zabezpieczeń podczas kontaktów seksualnych – ograniczające ryzyko zakażenia HPV,
-
wzmacnianie odporności – osłabiony układ immunologiczny utrudnia naturalne zwalczanie zakażenia wirusem,
-
regularność wizyt kontrolnych – nawet bez niepokojących objawów, przynajmniej raz w roku.
Osoby szukające miejsca do wykonania badań profilaktycznych mogą skorzystać z oferty poradni ginekologiczne takiej jak Cereomed w Łodzi — https://cereomed.pl/poradnie/poradnia-ginekologiczna — gdzie dostępne są konsultacje ginekologiczne oraz badania cytologiczne, również w ramach bezpłatnego programu profilaktycznego NFZ.
Artykuł sponsorowany
